روابط بین انسان‌ها بسیار گسترده و دارای ابعاد مختلفی است. یکی از موارد مهم در برخورد با دیگران برداشتی است که از نظرات دیگران درباره خود داریم و واکنشی که به آن‌ها نشان می‌دهیم و بلعکس نظراتی که درباره رفتار یا عملکرد دیگران نشان می‌دهیم است. این بسیار مهم است که به جنبه‌های نحوه برخوردمان با سایرین به‌ویژه در روابط کاری و روابط خانوادگی خود توجه کنیم و سعی کنیم تا بهترین بازخورد به جای انتقاد نشان دهیم و این مشکلات را قبول در حل آنها کوشا باشیم.

انتقاد

یکی از واکنش‌های که شاید بسیاری از انسان‌ها به آن دچار باشند انتقاد است. انتقاد درواقع به معنای نقد منفی یا بازخورد منفی در مقابل رفتار و گفتار دیگران است. در اغلب مواقع برداشت دیگران از انتقاد طرف مقابل مثبت نبوده و آن را از روی نیت سازنده برداشت نمی‌کنند.

مسئله دیگر نحوه بیان یا شدت بیان انتقاد است که منجر می‌شود تا فرد برداشتی منفی از انتقاد طرف مقابلش داشته و به‌جای اصلاح مشکلش به برخورد خصمانه در مقابل انتقاد فرد مقابل داشته باشد.

پس فردی که در حال انتقاد باید به اصول این کار ماهر باشد و بداند که انتقاد او به گونه‌ای باشد که طرف مقابل حس بی‌احترامی را نرساند و باعث شود فرد در خود به فکر فروه رفته و بفهمد که این چیزی که شما در موردش انتقاد کردید درست است و سعی در درست کردن این رفتار کند، در واقع به این عمل شما انتقاد سازنده می‌گویند.

نیت انتقاد

درصورتی‌که نیت و هدف شما از انتقادتان بهبود عملکرد و رفع مشکل فرد است باید در برخوردتان تجدیدنظر نمایید و به‌جای انتقاد که دارای بار منفی است باید از مهارت بازخورد سازنده استفاده کنید.

بازخورد (بازخورد سازنده)

نقد سازنده مهارت‌های را به فرد می‌آموزد که به‌وسیله آن‌ها می‌تواند نظر و انتقادش را به‌گونه‌ای به فرد مقابل انتقال دهد که فرد آن‌ها را پذیرفته و در مرحله بعد به‌سوی اصلاح آن‌ها گام بردارد به‌جای اینکه نسبت به وی گارد بگیرد و از وی دلخور شود.

مهارت‌های بازخورد سازنده

برای این که بتوان به جای انتقاد از دیگران که چرا ما را نقد کرده‌اند. بازخورد داشته باشیم باید سعی در یادگیری مهارت‌هایی کنیم تا در این موضوع به ما کمک کنند. مواردی که در ادامه گفته می‌شوند در تقویت مهارت بازخورد بسیار به ما کمک می‌کنند.

1) تمرکز بر روی رفتار

یک بازخورد سازنده بر روی رفتار متمرکز است. بازخورتان نباید بر روی شخصیت، ارزش‌ها و باورهای فرد متمرکز شود بلکه باید در ابتدا بر روی رفتاری که از فرد  دیده‌اید و سپس بروی رفتاری که می‌خواهید از وی ببینید متمرکز گردد.

به‌طور مثال به‌جای اینکه به فرد بگوئید که احمق است و نباید این کار احمقانه را انجام دهد، بلکه باید به‌طرف مقابلتان بگوئید که باید این کار را انجام دهد زیرا این کار عاقلانه‌تر و دارای نتیجه منطقی‌تری است.

2) از کلی‌گویی بپرهیزید

در برخورد سازنده باید از کلی‌گویی بپرهیزید و فقط از طرف خودتان صحبت کنید. نباید به‌گونه‌ای رفتار کنید که گویی حرف شما جمله‌ای که هر شخص دیگری نیز همان برداشت را نیز دارد، زیرا در مواقع بسیاری شما برداشتی را از رفتار و گفتار فرد مقابلتان دارید که شاید خودش برداشت دیگری داشته باشد که با نظر سایر اطرافیانش موافق باشد حال اگر شما چنان نظرتان را بیان کنید که از گفته شما طرف مقابلتان چنین برداشت کند که دارید نظری می‌دهید که نظر همگانی است، بدون شک با نظر شما مخالف می‌کند.

بنابراین شما بهتر است چنان نظرتان را بیان کنید که طرف مقابل درک نماید این نظر تنها مختص به شماست و حتی اگر ازنظر خودش متفاوت با نظر خودش باشد آن را خواهد پذیرفت و اگر به‌طور مثال شما کارفرمای وبی باشید احتمال اینکه بدون دلخوری و بازخورد منفی نظرتان را اجرایی کند بالاتر می‌رود.

3) خاص بودن بازخورد

نکته بسیار مهم در مورد بازخورد سازنده خاص بودن نحوه بازخورد است. باید تا جایی که می‌توانید بر روی جزئیات رفتار یا گفتار فرد مقابل که بر آن انتقاد دارید تمرکز کنید و حول محور آن‌ها سخن بگوئید و بهتر است به‌طور اختصاصی به تمرکز بر اجزاء رفتاری کنید که دوست دارید فرد انجام دهد.

به‌طور مثال در حین برخورد با فرزندتان که کاری انجام داده که با اساس‌نامه مورد پذیرش رفتاری شما مخالف است باید دقیقاً برای وی شرح دهید که انتظار دارید فرد چه رفتاری را انجام دهد با رعایت نکاتی که در قبل بدان اشاره شد.

مثلاً بگوئید که اگر شب‌ها ابتدا به درس خواندن بپردازد سپس به‌جای دو ساعت بازی کامپیوتری یک ساعت بازی کند بهتر جواب می‌گیرد تا اینکه بگوید به‌جای این مسخره‌بازی‌ها برو درس بخون شاید آدم شدی.

4) رعایت احترام طرف مقابل

در هنگام بازخورد سازنده باید دقت کنید که همواره باید از لحن محترمانه استفاده کنید. حتی اگر فرد رفتار غلط را چندین بار تکرار کرد نباید به وی توهین کنید یا پرخاش کنید البته اگر هدفتان تغییر مادام‌العمر رفتار نامناسب و جایگزینی رفتار مناسب ضمن حفظ رابطه مثبت خود با فرد مقابل است.

5) واکنش بلافاصله

منظور از واکنش بلافاصله رفتار بدون تفکر نیست، بلکه منظور این است که نباید خیلی فاصله بین رفتار فرد و بازخورد شما بیافتد. باید دقت کنید که در همان ساعت بعد از تفکر صحیح و اینکه از دریچه نگاه فرد مقابل به مسئله نگاه کردید با رعایت نکات ذکرشده قبلی بازخوردنشان دهید.

البته در این نکته‌ای هم وجود دارد و آن‌هم عصبانیت است. اگر رفتار یا گفتار فرد مقابل باعث عصبانیت شما شده بهتر است صبر کرده و پس از اینکه آرامشتان بازگشت مجدداً به رفتار فرد فکر کرده و بازخورد مناسب نشان دهید.

6) آمادگی برای شنیدن

فرد مقابل برای شنیدن بازخورد شما باید آمادگی مناسب داشته باشد. این مصداق همان ضرب‌المثل معروف گوش شنواست. چه فایده‌ای دارد که بازخوردی استاندارد و مناسب نشان دهید حال‌آنکه فرد مقابل نخواهد آن را ببیند و بشنود.

مثلاً زمانی که می‌خواهید به همسر خود در مقابل رفتارش بازخوردنشان دهید باید توجه داشته باشید که روحیه و حال عمومی وی چگونه است. اگر وی حوصله شنیدن سخنان شما را نداشته باشد این سخنان بی‌تأثیر می‌شوند و گفتن دوباره آن‌ها در موقعیت مناسب نیز بی‌تأثیر می‌شود. بنابراین موقعیت فرد مقابل در برخوردش با بازخورد ما مهم بوده و باید در نظر گرفته شود.

7) سعی دررسیدن به تغییر رفتار

با بازخوردتان سعی کنید که فرد رفتارش را تغیر دهد نه اینکه به وی نشان دهید شما چقدر داناتر و فهمیده‌تر او هستید. به‌گونه‌ای رفتار نکنید که انگار هدفتان از بیان این سخنان تائیدی بر هوش و فهم بالای خودتان است بلکه به‌نوعی رفتار کنید که مشخص شود تنها در راستای تغییر همان یک رفتار یا گفتار نامناسب و انجام کاری که ازنظر شما درست است گام برمی‌دارید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *